Orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego w ASD – co warto wiedzieć?

     Moment otrzymania diagnozy ASD u dziecka to dla wielu rodziców początek nowej, często trudnej drogi przez labirynt przepisów. Jednym z najważniejszych przystanków na tej trasie jest wizyta w poradni psychologiczno-pedagogicznej w celu uzyskania orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego. Choć biurokracja może wydawać się przytłaczająca, warto pamiętać, że to właśnie ten dokument obliguje szkołę do zapewnienia Twojemu dziecku nauczyciela wspomagającego, terapii oraz darmowego transportu.

     W przypadku diagnozy spektrum autyzmu (ASD), kluczowym dokumentem otwierającym drzwi do systemowego wsparcia w szkole lub przedszkolu jest orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego. Ze względu na dużą różnorodność potrzeb osób w spektrum, proces ten jest precyzyjnie uregulowany.

     Dokumenty te wydają specjalistyczne poradnie psychologiczno-pedagogiczne, wskazane przez właściwe kuratoria oświaty. Proces decyzyjny przebiega według ściśle określonych ram czasowych:

• Standardowy czas oczekiwania: zespół orzekający powinien wydać decyzję w ciągu 30 dni od złożenia kompletnego wniosku.
• Sytuacje szczególne: w przypadkach wymagających dodatkowych opinii lub badań, termin ten może zostać wydłużony do 60 dni.

     Orzeczenie nie jest tylko formalnością – to narzędzie, które zapewnia dziecku realne wsparcie dopasowane do jego indywidualnego profilu funkcjonowania. Posiadacz takiego dokumentu zyskuje prawo do:

• Terapii i rewalidacji: możliwość uczestnictwa w zajęciach specjalistycznych zarówno w szkole, jak i w placówkach dedykowanych.
• Wsparcia kadry: pomoc nauczyciela wspomagającego (cienia) lub asystenta.
• Opieki wielospecjalistycznej: dostępu do pomocy dydaktycznej, wychowawczej, a w określonych przypadkach także medycznej i socjalnej.
• Bezpłatnego transportu: zapewnienia dowozu do przedszkola, szkoły lub ośrodka rewalidacyjnego przez gminę.

     Na podstawie orzeczenia możliwe jest również wprowadzenie istotnych zmian w toku nauki, takich jak:

1. Odroczenie obowiązku szkolnego (jeśli dziecko potrzebuje więcej czasu na osiągnięcie gotowości).
2. Przedłużenie etapu edukacyjnego na każdym poziomie nauczania.
3. Zwolnienie z niektórych zajęć lub modyfikacja wymagań edukacyjnych.

    Orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego jest dokumentem niezależnym od orzeczenia o niepełnosprawności (wydawanego przez zespoły ds. orzekania o niepełnosprawności). Choć oba są ważne, to właśnie to pierwsze bezpośrednio reguluje sytuację dziecka w systemie oświaty.

     Zapewnienie dziecku z autyzmem odpowiednich warunków do nauki to ustawowy obowiązek szkoły. Realizacja zaleceń zawartych w orzeczeniu opiera się na dwóch filarach:

1. Wykwalifikowana kadra wspierająca. Szkoła ma obowiązek zatrudnić personel dostosowany do potrzeb ucznia, w tym:

• nauczycieli posiadających kwalifikacje z zakresu pedagogiki specjalnej,
• specjalistów wspierających rozwój dziecka,
• asystenta nauczyciela lub wychowawcy świetlicy,
• pomoc nauczyciela.

2. Indywidualny Program Edukacyjno-Terapeutyczny (IPET). Dla każdego ucznia z ASD przygotowywany jest kompleksowy plan wsparcia (IPET). Jego najważniejszymi zadaniami są:

• zaplanowanie i realizacja zajęć rewalidacyjnych,
• zabezpieczenie i intensywne rozwijanie umiejętności komunikacyjnych,
• dostosowanie metod pracy do indywidualnego profilu funkcjonowania dziecka.

     System egzaminów zewnętrznych przewiduje szereg udogodnień dla zdających z diagnozą ASD. Prawo to gwarantuje dostosowanie trybu egzaminowania do możliwości psychofizycznych ucznia, co przejawia się m.in. w otrzymaniu dedykowanego arkusza zadań oraz wydłużeniu limitu czasu. Równie istotne jest przygotowanie odpowiedniego otoczenia – od ergonomicznego stanowiska pracy, przez wykorzystanie specjalistycznych pomocy technicznych, aż po obecność nauczyciela wspomagającego lub specjalisty. Osoba wspierająca może pomagać w czynnościach technicznych, takich jak czytanie poleceń czy zapisywanie odpowiedzi, co pozwala uczniowi w pełni zaprezentować posiadaną wiedzę mimo istniejących barier komunikacyjnych.

Edyta Kwiecień

Literatura:

„Spektrum autyzmu-od diagnozy i terapii do integracji i inkluzji”, Redaktorzy: Tadeusz Pietras, dorota Podgórska-Jachnik, Kasper Sipowicz, Andrzej Witusik, Wydawnictwo Continuo, Wrocław 2022

https://niewidacpomnie.org/wp-content/uploads/2024/11/Realizacja-orzeczen-o-potrzebie-ksztalcenia-specjalnego.pdf

„Diagnoza specjalnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych dzieci i młodzieży.”, praca zbiorowa pod redakcją prof. dr hab. Kazimiery Krakowiak, Ośrodek Rozwoju Edukacji Warszawa 2017

„Orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego jako podstawowy dokument organizowania warunków kształcenia specjalnego.”, Mariusz Wielebski, Interdyscyplinarne Konteksty Pedagogiki Specjalnej, numer 20/2018